science Haziran 07

Bilimi Anlamak


science

Bilim sınanabilir fikirler ile çalışır

Sadece sınanabilir fikirler bilimin kapsamı içindedir. Bir fikrin sınanabilir olması için, mantıksal olarak belirli beklentileri oluşturması gereklidir.Diğer bir deyişle, beklenti ortaya koymak bakımından  bir gözlemler dizisi söz konusu olduğunda eğer fikir doğru ve  gözlemler dizisi tutarsız ise  bu bizi fikrin doğru olmadığı sonucuna götürür.Örneğin, bir serçenin  daha küçükken duyarak öğrendiği fikrine kıyasla onun söylediği şarkının genetik olarak kodlandığı ve  içinde büyüdüğü çevre tarafından etkilenmediği fikrini düşünelim.Bu fikre yönelik olan mantıklı akıl yürütme bizi belirli bazı beklentilere götürür. Eğer serçenin söylediği şarkı gerçekten de genetik olarak kodlanmışsa serçenin değişik türde bir kuşun yuvasında büyüse dahi kendi türüne özgü diğer üyeler gibi aynı şarkıyı söylemesini bekleyebiliriz.Ancak, serçenin şarkısı henüz civcivken öğrenilmişse,farklı bir kuşun yuvasında büyütülmüş olan serçenin şarkısının bir serçe şarkısı olmayacağı aşikardır.Çünkü bunlar farklı beklenen gözlemleri ortaya koyarlar,bu fikirler sınanabilir türden fikirlerdir.Bilimsel bir düşünce uygun bir test çalışması için pek çok akıl yürütmeyi gerektirebilir,test yapmak  zor olabilir  veya test için yeni teknolojik araçların geliştirilmesi gerekebilir, teste yönelik olarak bağımsız olarak sınanabilir bir varsayımın varlığı gerekebilir,ancak bilimsel olabilmek için fikrin herhangi bir tür veya şekilde sınanabilir olması gereklidir.

Eğer bir açıklama  muhtemel olan bütün gözlemler ile eşdeğer düzeyde uyumlu ise ,o zaman sınanabilir değildir ve bundan dolayı bilimin kapsamı içinde değildir.Bu sık sık doğaüstü varlıklar hakkındaki fikirler hakkında ortaya çıkan bir durumdur.Örneğin bütün eylemlerimizi kontrol eden mutlak güce sahip bir doğaüstü varlık olduğu  fikrini bir düşünün.Bu fikri sınayabileceğimiz  herhangi bir şey var mıdır?Çünkü, bu  doğa üstü güç kadiri mutlaktır  ,ve gözlemlediğimiz herhangi bir şey bu varlığın  geçici istek ve kaprislerine bir puan olarak yazılabilir.Ya da, bu varlığın var olup olmadığına dair herhangi bir bilgiyi bir araya getirmeye yarayacak bilimsel araçları kullanamayız.Öyleyse bu tür bir düşünce bilimin kapsamı dışındadır.

Bilim kanıtlara dayanır

Sonuç olarak, bilimsel fikirleri yalnızca sınanabilir olmamalıdır, ama aslında , tercihen birçok farklı kanıt dizisi ve farklı kişiler tarafından test edilmelidir.Bu özellik bütün bilimlerin kalbidir.Bilim adamları kendi düşüncelerini test edebilmek için aktif olarak kanıt  ararlar.Örneğin tek bir deney üzerinde çalışarak yılları harcamak,bir buz çekirdeği içindeki karbondioksit seviyesini ölçmek için Antarktika’ya gitmek veya dünya çapındaki gönüllülerden DNA örnekleri toplamak çok zor olsa bile.Bu türden testleri yapmak çok önemlidir çünkü,  bilimsel düşüncenin kabul görmesi veya reddedilmesi onunla ilgili olan kanıta bağlıdır;bir dogma,yaygın düşünce veya geleneğe değil .Bilimlerde kanıtlar tarafından desteklenmeyen fikirler sonunda reddedilir.Ve sınanmaya karşı korunan fikirler veya sonuçları bakımından sadece yerleşik çıkar grupları  tarafından sınanmasına izin verilen fikirler  gerçek bilimin parçası olamazlar.

Bilime katılanlar  bilimsel davranırlar

Bilim bazen üyeleri ciddiye alınması gereken bir klübün  elit bir çabası olarak yanlış yorumlanır.Bu biraz yanıltıcıdır.Aslında, bilim şu anda ( yaş,cinsiyet ,dini bağlılık,fiziksel yetenek,etnik köken ,menşe ülke,siyasi görüş, miyopluk ve tercih edilen dondurma çeşidi tadı ne olursa  olsun ) herkese açıktır ve katılımcıların tarafından sunulan ve giderek genişleyen muazzam perspektif zenginliğinden yararlanmaktadır.Ancak, bilim kendisine katılan bireylerin bilimsel davranması ile işleyişini sürdürür ;yani;bu türden davranış özelliği bilimi ileriye götürür.Ama bilimsel davranmak için bireyin ne yapması gerekir?
Aşağıda bir bilim adamının davranış kodlamasını bulacaksınız:

Diğer insanların daha önceden neler yaptıklarına dikkate alın:
Bilimsel bilgi kümülatif olarak  inşa edilir. Eğer heyecan verici yeni şeyler keşfetmek istiyorsanız  sizden önce insanların neler keşfettiğini bilmeniz gerekir.Bu bilginin şu andaki durumunu anlamak için bilim adamlarının kendi alanlarında yoğun bir  çalışma yapmaları gerektiği anlamına gelir.
Fikirlerinizi sınanması için sergileyin:
Sizin yanıldığınızı akla getirebilecek  testleri tanımlamaya ve yapmaya çaba gösterin ve/veya  diğerlerinin böyle yapmasına izin verin.Bu size kendinizi ayağınızdan vurmak gibi gelebilir ancak bu tavır bilimin ilerlemesi için kritik bir öneme sahiptir.Bilim dünyayı bir kesin ve doğru  biçimde anlamayı hedefler, ve eğer fikirler test edilmeye karşı koruma altına alınmışsa ,onların kesin ve doğru olup olmadıklarını anlamak imkansız hale gelir.
Kanıtları özümseyin:
Kanıt bilimsel fikirlerin nihai ve en yüce hakemidir.Bilim adamları kanıtları ihmal etme özgürlüğüne sahip değildir.Bilimadamı kendi düşüncesi ile çelişen kanıtlarla yüzyüze geldiğinde,yapılacak diğer testleri bekleme durumunda bu fikir üzerinde yargı vermeyi askıya alabilir,fikir üzerinde gözden geçirme yapabilir veya fikri reddebilir,veya kanıtı açıklamak için alternatif yollar düşünebilir,ancak sonuç olarak söylenmesi gereken, bilimsel fikirler kanıtlara dayanmalıdır ve kanıtlar onları çürütüyorsa onlar dayanak olarak alınamaz.
Fikirleri açıkça iletin ve onları başkalarının test etmesini sağlayın:
İletişim pek çok bakımdan önemlidir.Eğer bir bilim adamı bilgiyi kendisine saklarsa diğerleri bu fikirler üzerinde bir şey inşa edemezler, çalışmanızı iki kez kontrol edin ve fikirleri test etmek için yeni araçlar ve yollar geliştirin.
Oyunu dürüst oynayın. Bilimsel dürüstlükle hareket edin:
Kanıtları saklamak,kanıtların şeçmeci bir zihniyetle raporlanması,ve çakma veriler bilimin  olan doğal dünya hakkında  doğru bilgileri inşa etmek olan temel hedefini engeller.Bundan dolayı,yüksek dürüstlük,doğruluk ve tarafsızlık standartlarını sürdürmek bilim için çok
önemlidir.

Bilimin sınırları vardır:  Bilimin yapmayacağı bir kaç şey

Bilim güçlüdür. Bilim bize dünyanın öbür ucundaki bir arkadaşımızı cep telefonu ile arama bir çocuğu çocuk felcine karşı aşılama , bir gökdelen inşa etme ve otomobil yapma imkanını sağlayan bilgiyi üretti.Ve bilim bize deprem sonrası hangi alanların tsunami dalgası tarafından vurulacağı,ozon tabakasındaki deliğin nasıl oluştuğu,bitkisel ürünlerimizi zararlılardan nasıl koruyacağımızı ve evrimsel atalarımızın kim olduğu yönündeki önemli sorulara cevap bulmamıza yardımcı olur.Bu kapsam genişliği ile,bilimin erişebileceği menzil sonsuz gibi görünebilir,ancak durum böyle değildir.Bilimin kesin  sınırları vardır.

Bilim ahlaki yargılar vermez
Ötenazi ne zaman yapılacak en doğru şeydir?? İnsanlar hangi evrensel haklara sahip olmalıdır? Diğer hayvanların da hakları var mıdır? Bu gibi sorular önemlidir, ama bilimsel araştırma onlara cevap vermez. Bilim bize ölümcül hastalıklar ,insan ve hayvan haklarının tarihi  konusunda bilgi sahibi olmamız için yardımcı olur ve bu bilgi bizim kanaat ve kararlarımızı şekillendirir.Ama sonuç olarak,birey olarak insanın ahlaki yargılar vermesi gerekir.Bilim bize dünyanın nasıl olduğunu tanımlamamız konusunda yardımcı olur,ancak işlerin bu  durumunun doğru,yanlış,iyi veya kötü olduğu konusunda herhangi bir hükümde bulunmaz.

Bilim estetik yargılar vermez
Bilim G-düz frekansını ve gözlerimizin beynimize renk hakkında nasıl bilgi ulaştırdığını açıklayıp ortaya koyabilir , ama bilim Beethoven senfonisini, bir Kabuki performansını  veya bir Jackson Pollock tablosunun  güzel ya da korkunç  olup olmadığını söyleyemez. Bireyler kendi estetik kriterlere göre  bu kararları kendi başlarına verirler.

Bilim, bilimsel bilginin nasıl kullanılacağı size söylemez
Bilim adamları genellikle keşiflerinin nasıl kullanıldığı hakkında derin bir kaydı duysalar da ,bilimin kendisi  bilimsel bilgi ile ne yapılması gerektiğini belirtmez.Örneğin,bilim DNA’nın nasıl yeniden kombine edileceğini size söyleyebilir ancak, bu bilginin  genetik bir hastalığı  düzeltmek için veya çürümeye karşı dayanıklı bir elma üretmek veya yeni bir bakterinin oluşturulması için kullanılıp kullanılmayacağını belirtmez.Hemen hemen her önemli bilimsel gelişme için birey olumlu ve olumsuz kullanım yollarını düşünebilmelidir.Yinelemek gerekirse, bilim bize dünyanın nasıl olduğunu açıklamaya yardımcı olur, ve sonra biz bu bilgiyi nasıl kullanacağımıza karar veririz.

Bilim doğaüstü açıklamalar hakkında sonuçlar çıkarmaz
Tanrılar var mı? Doğaüstü varlıklar  insan işlerine müdahale mi? Bu sorular önemli olabilir, ama bilim onlara cevap konusunda yardımcı olmayacaktır. Ayrıca , doğaüstü  ile ilgili olan açıklamalar ,tanımı gereği, bilimin kapsamının ötesindedir.Dolayısıyla, bilimsel çalışma alanının da ötesindedir.Birçokları için, bu tür sorular kişisel inanç ve maneviyat konularıdır.Ahlaki yargılar,estetik yargılar,bilimin uygulanmasına yönelik kararlar ve doğaüstüne ilişkin yargılar bilimin kapsamı dışındadır,ancak buradan bu alanların önemsiz olduğu anlamı çıkarılmamalıdır. Aslında, bu tür etik, estetik ve din gibi alanlar temelde insan toplumlarını  etkilemekte ve bu toplumların bilim ile nasıl  bir etkileşimde bulunacaklarını belirlemektedir. Bu alanların hiçbirisi öğrenilmemiş değildir.Gerçekten de estetik,ahlak ve ilahiyat gibi alanlar filozoflar,tarihçiler ve diğer akademisyenler tarafından aktif bir şekilde araştırılmaktadır.Ancak,bu alanlarda ortaya çıkan sorunlar bilim tarafından çözülemez.

berkeley.edu ‘bilimi anlamak’ tan ilk 4 bölüm

http://undsci.berkeley.edu/article/0_0_0/whatisscience_06